Topağaç: Marmara Adası'nın Sebze ve Meyve Ambarı

Marmara Adası denince akla ilk gelen yerlerden biri olan Topağaç, Balıkesir'in Marmara ilçesine bağlı bir mahalledir. Adanın güney sahilinde konumlanan bu yerleşim, geniş tarım alanları sayesinde sık sık adanın sebze ve meyve ambarı olarak anılır. Yerel halk geçimini tarım, balıkçılık ve madencilikle sağlarken, mahalle aynı zamanda adanın en yoğun yazlıkçı nüfusuna ev sahipliği yapar. Uzun ve temiz kumsalları, yaz aylarında yerli turistlerin uğrak noktası hâline gelmesini sağlar.

Tarihçe ve Yerleşim

Topağaç'ın bilinen adı, 1795 yılı kayıtlarında Klazáki ya da Lazaki, 1911 kayıtlarında ise Kılazak olarak geçer. Osmanlı döneminde küçük bir kasaba olmasına rağmen adını çevre otoritelere duyurmuş bir yerdi. Dönemin kaynaklarına göre burası, bir piskopos tarafından lanetlendiği söylenen zor bir yer olarak anlatılır. Bu lanetin, Rum Ortodoks sakinlerin haraç ödememek için din değiştirmelerinden kaynaklandığı düşünülür. Dallaway'e göre Osmanlı yönetimi, bu tür davranışların yayılmasından çekindiği ve gelir kaybını istemediği için Topağaçlılara çift vergi uygulamıştır.

Eskiden kasabanın ve ova ağzının büyük bölümünü kaplayan bataklık, sıtma ile mücadele ve yerleşime daha uygun zemin oluşturmak amacıyla büyük ölçüde kaya ve çakılla doldurulmuştur. Bu doldurma işlemi, tarım alanlarının ve sulak alanların verimliliğini artırmıştır. Topağaç Ovası'ndaki meşhur bataklık, sıtma yuvası olduğu için buradan arazi alanlar geçici olarak kuzeydeki Asmalı Köyü'ne yerleştirilmişti. Kalıcı yerleşim ise 1928'de Yunanistan'dan gelen göçmenlerle başlamış, 1930'da Karabiga'dan gelen işçi aileleri de buraya eklenmiştir. Daha önceleri Asmalı köyüne bağlı bir mahalle olan Topağaç, 22 Aralık 1952'de köy statüsü kazanmış, 2012'deki yasa değişikliğiyle yeniden mahalle olmuştur.

Coğrafya ve Doğal Güzellikler

Topağaç, ilçe merkezine 12 kilometre, il merkezine ise 141 kilometre uzaklıktadır. Mahallenin kuzeyi, İlyas Dağları ve Tahtırevan mıntıkalarıyla çevrilidir. Bu bölge, zengin bir doğal yaşama ev sahipliği yapar; birçok yabani çiftlik hayvanı ve yılkı atları burada rahatlıkla gözlemlenebilir. Tahtırevan'a, Topağaç'ın Paşabayırı mevkiinden patika ve toprak yollarla ulaşılabilir. Doğa yürüyüşü sevenler için bu alan, adanın keşfedilmeyi bekleyen rotalarından biridir. Topağaç limanının 230 metre güneyinde ise Laz Kayası mercanlık alanı bulunur.

Aya Timoteos Manastırı

Topağaç'ın en önemli tarihi yapısı, Karalı Dağı'nın 600 metre yüksekliğindeki bir noktada yer alan Agios (Aziz) Timotheos Manastırı'dır. 6. yüzyılda inşa edilen bu yapı, aynı zamanda ünlü bir kutsal su kaynağı, yani ayazma olarak bilinir. Yerel efsaneye göre Bizans İmparatoru Büyük Justinianus'un kızı, şeytani varlıklar tarafından ele geçirilmiş ve babası tarafından Marmara Adası'na gönderilmiştir. Kız, adanın dağlarında dolaşırken kutsal ayazmayı bulur; suyunu içtikten sonra Aziz Timoti'nin yardımıyla iyileşerek saraya geri döner. Teşekkür olarak İmparatoriçe Theodora, iyileşme yerinde bir manastır kurdurmuştur. Eski Marmara sakinleri, Aziz Timoteos'u adanın koruyucu azizi olarak kabul etmiş ve her yıl onuruna festivaller düzenlemiştir.

20. yüzyılın başlarında ayazma bir su değirmenine dönüştürülmüş, duvarlardaki bazı ekler bu dönüşümü gösterir. On iki hücreden oluşan kompleks; kilise ve kısmen yeraltında bulunan diğer yapılarıyla tarihi önemini korur. Ancak zaman içinde ciddi hasarlar görmüş, 1935 depremi sonrasında daha da zarar görmüştür. Günümüzde yapısal kalıntıları ve kültürel değerleriyle koruma altına alınmış bir miras olarak değerlendirilmektedir.

Bugünün Topağaç'ı

Topağaç, hem tarımsal üretimi hem de doğal ve tarihi zenginlikleriyle Marmara Adası'nın dikkat çeken mahallelerinden biri olmayı sürdürüyor. Adanın en uzun ve temiz kumsallarından birine sahip olması, yaz aylarında yerli turistlerin ilgisini çekerken; tarım alanları, balıkçılık ve madencilik yerel ekonominin temel taşlarını oluşturmaya devam ediyor. Yılkı atlarının özgürce dolaştığı kuzey bölgeleri, doğa yürüyüşü meraklılarına adanın farklı bir yüzünü gösteriyor. Aya Timoteos Manastırı'nın kalıntıları ise hem dini hem de tarihi bir uğrak noktası olarak ziyaretçilerini bekliyor.

Marmara Adası'nın bu sebze ve meyve ambarı, geçmişten bugüne taşıdığı hikâyeleri ve doğal güzellikleriyle keşfedilmeyi hak eden bir durak. İster tarihi manastırı ziyaret edin, ister kumsallarında dinlenin; Topağaç, adanın sakin ve otantik atmosferini size sunacaktır.

Kaynak: tr.wikipedia.org
Görsel: Yehris, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0